Datum: 02-04-2026

Er zijn van die ervaringen die je pas achteraf volledig begrijpt. Niet omdat ze klein waren, maar juist omdat je ze zelf kleiner hebt gemaakt.

Grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer is daar een pijnlijk voorbeeld van. Het gebeurt vaak subtiel. In opmerkingen. In blikken. In situaties die nét ongemakkelijk genoeg zijn om te voelen dat er iets niet klopt, maar ook nét vaag genoeg om jezelf te laten twijfelen.

Dat is waar het begint: niet bij het gedrag van de ander, maar bij de twijfel in jezelf.

“Het zal wel meevallen.”
“Ik stel me aan.”
“Zo bedoelt diegene het vast niet.”

Ik heb dat zelf ook gedaan. Gebagatelliseerd. Gerelativeerd. Me aangepast.Tot het moment dat je er wel woorden aan geeft en dan gebeurt er iets wat misschien nog wel schadelijker is: victim blaming.

Wat is victim blaming?

Victim blaming betekent dat (een deel van) de verantwoordelijkheid voor grensoverschrijdend gedrag bij het slachtoffer wordt gelegd, in plaats van bij degene die het gedrag vertoont.

Het komt vaak verpakt in vragen of opmerkingen zoals:

• “Waarom gebeurt dit jou?”
• “Had je niet gewoon nee kunnen zeggen?”
• “Misschien was je te vriendelijk?”
• “Je bent ook wel heel open & amicaal.”

Op het eerste gezicht lijken dit misschien onschuldige vragen. Soms zelfs bezorgd bedoeld. Maar de onderliggende boodschap is duidelijk: jij had dit kunnen voorkomen.

De impact: een tweede beschadiging

Wat veel mensen niet begrijpen, is dat victim blaming een tweede laag van schade veroorzaakt. De eerste grens wordt overschreden door het gedrag zelf. De tweede grens wordt overschreden wanneer jouw ervaring wordt betwijfeld of teruggelegd bij jou. Dat heeft impact:

• Je gaat opnieuw twijfelen aan je eigen waarneming
• Je voelt schaamte, terwijl jij niets verkeerd hebt gedaan
• Je wordt terughoudender om je uit te spreken
• Je vertrouwen in anderen (en in jezelf) neemt af

En misschien wel het meest verraderlijke: je gaat het verhaal van de ander overnemen. Misschien ben ik ook te vriendelijk. Misschien had ik duidelijker moeten zijn. Misschien ligt het toch aan mij...

Waarom zeggen slachtoffers niet “gewoon nee”?

Dit is één van de meest gestelde, en meest schadelijke vragen. Het antwoord is complex, maar essentieel om te begrijpen.

In situaties van grensoverschrijdend gedrag spelen vaak:

• Machtsverhoudingen (hiërarchie, afhankelijkheid van werk/inkomen)
• Sociale conditionering (vriendelijk zijn, harmonie bewaren)
• Onzekerheid (“zie ik dit wel goed?”)
• Bevriesreacties (een automatische stressreactie waarbij je niet handelt)

“Gewoon nee zeggen” veronderstelt dat iemand zich vrij en veilig voelt om dat te doen. Maar precies dat gevoel ontbreekt vaak in dit soort situaties.

Wanneer victim blaming uit je omgeving komt

Wat het extra pijnlijk maakt, is wanneer deze reacties niet alleen van collega’s komen, maar ook van vrienden of familie. Mensen die je vertrouwt. Mensen bij wie je steun zoekt. En toch krijg je vragen als: “Waarom liet je dat gebeuren?” “Had je niet eerder iets moeten zeggen?” Vaak komt dit voort uit ongemak. Of uit een behoefte om de wereld “logisch” en controleerbaar te houden: als er een verklaring is (bij jou), voelt het voor de ander veiliger. Maar voor jou betekent het: je staat er ineens alleen voor.

De verschuiving die nodig is

We moeten stoppen met vragen stellen die de verantwoordelijkheid impliciet bij het slachtoffer leggen. En beginnen met vragen die ruimte geven:

• “Wat heb je nodig?”
• “Wat is er gebeurd?”
• “Hoe kan ik je steunen?”

De verantwoordelijkheid ligt altijd bij degene die de grens overschrijdt. Altijd.

Van zelftwijfel naar zelferkenning

Een belangrijk, maar vaak moeilijk proces is het terugpakken van je eigen verhaal. Erkennen:

• Dat wat je voelde, klopt
• Dat je reactie menselijk was
• Dat jij niet verantwoordelijk bent voor het gedrag van een ander

Dat betekent ook: mildheid naar jezelf. Want achteraf is alles duidelijker. Maar in het moment zelf doe je wat je kunt, met wat je weet en voelt.

Tot slot

Victim blaming houdt grensoverschrijdend gedrag in stand. Niet alleen omdat het slachtoffers het zwijgen oplegt, maar ook omdat het de focus verlegt van waar die hoort: het gedrag zelf. Door dit bespreekbaar te maken, door verhalen te delen (ook de ongemakkelijke) ontstaat er ruimte voor verandering. Voor meer bewustzijn. Voor meer veiligheid. Voor meer veerkracht.

Maar die verandering vraagt ook iets van de omgeving. Van collega’s, leidinggevenden, vrienden en familie. Van hoe we luisteren, welke vragen we stellen en welke aannames we (onbewust) meenemen.

Want vragen als “had je niet gewoon nee kunnen zeggen?” of “waarom gebeurde dit jou?” lijken misschien onschuldig, maar kunnen diep doorwerken. Ze leggen vaak onbedoeld de verantwoordelijkheid bij degene die het al heeft meegemaakt. Wat meer helpt, begint bij bewustzijn. Bij stilstaan voordat je reageert. Bij ruimte geven zonder oordeel. En bij het besef dat jouw reactie het verschil kan maken tussen opnieuw twijfelen of je juist gesteund voelen.

Vanuit mijn werk met studio veerkracht zie ik hoe groot de behoefte is aan een plek waar verhalen wél zonder oordeel gehoord worden. Als (externe) vertrouwenspersoon geloof ik dat veiligheid begint bij erkenning. Niet bij analyse, niet bij oplossingen, maar bij écht luisteren.

Juist wanneer iemand twijfelt aan zichzelf, is het essentieel dat er iemand naast je staat die helpt om opnieuw contact te maken met wat je hebt ervaren. Zonder het te bagatelliseren. Zonder het over te nemen. Maar door ruimte te geven, te spiegelen en, waar nodig, te ondersteunen in vervolgstappen. Want herstel begint niet bij het “oplossen” van wat er is gebeurd, maar bij het terugvinden van je eigen stem.